Pop Cymraeg 2016: y ddeg uchaf – gan @DylanHuw

1. Ani Glass – Y Ddawns

Daeth ychwanegiad pwysicaf 2016 i ganon y Cymruddyfodoliaeth newydd ar ffurf cân bop berffaith bedair munud o hyd. Ymdriniaeth o gof cenedlaethol a’n hanes diwydiannol via siwrne hypnotig i ddisgo ar ben draw’r byd, a gall ddim fod wedi dod allan mewn unrhyw foment ond am yr Haf tywyllaf erioed. Anthem i’r-gad ar gyfer ein hoes ôl-real.

2. Chroma – Datod

Oh os ti’n gadwyn / ti’n gadwyn i fi. Riff agoriadol sy’n swnio fel bod chi di nabod e ers erioed; naratif propulsive o benbleth ac o erfyn; a charisma lleisiol insane Katie Hall, presenoldeb cerddorol newydd y flwyddyn heb os.

3. Carcharorion – Y Carcharorion

Dwi’n gorddefnyddio’r gair ‘bangyr’ – un o’r geiriau yna chi’n dechrau defnyddio yn ‘eironic’ sydd yn sydyn iawn yn dial arnoch trwy ddiferu mewn i lif gwaed eich geirfa dyddiol. Beth bynnag, mae Y Carcharorion yn swnio’r ffordd mae’r weithred o roi glityr ar eich gwyneb ar ddechrau noson mas yn teimlo; neu falle’r weithred o baratoi eich bomiau powdwr-lliw cyn y brotest. Co dy arf co dy arf co dy arf / mae’n amser dianc. (O.N.: Albym HMS Morris – h.y. grwp Heledd Watkins, h.y. llais Y Carcharorion – oedd un o uchafbwyntiau cerddorol fy mlwyddyn; yr unig reswm nad oes cân oddi arno ar y rhestr hwn yw bod pob un Cymraeg wedi bod o gwmpas ers cyn 2016. Dwi’n meddwl?)

4. Anelog – Y Môr

O lle ddaeth Anelog? Cerddoriaeth bop cynnil, synhwyrus, gwreiddiol – gallai mwy neu lai unrhyw gan oddi ar eu EP fod yn y pum-uchaf yma.

5. 9Bach – Llyn Du

Mae 9Bach dal i drawsnewid mewn i rywbeth mwy arbrofol, sinematig a llawn dirgel gyda popeth maen nhw’n rhyddhau. Llyn Du yw un o’r caneuon – a’r fideos – mwyaf iasol a llesmeiriol i mi glywed mewn amser hir iawn.

6. ACCÜ – Adain Adain

7. Band Pres Llareggub / Alys Williams / Mr Phormula – Gweld y Byd Mewn Lliw

8. Clwb Cariadon – Arwyddion

Gwrando ar Spotify

9. Rogue Jones – Gogoneddus Yw Y Galon

10. Yr Ods – Tonfedd Araf

Gwrando ar Spotify

Trafod tiwn y flwyddyn 2016

Yn fy marn i, heb amheuaeth, dyma yw tiwn y flwyddyn 2016.

Gadewch sylw os ydych chi am gytuno/anghytuno/awgrymu tiwn arall.

Gwynt a Glaw gan Gwyllt yn gân rap ddigri ac… amserol, os taw dyna yw’r gair.

Mae’n rhaid canmol Amlyn Parry am ei eiriau ffraeth, sy’n cyfeirio at newid hinsawdd a gaeaf glawog 2015-16 ymhlith pethau eraill, a’i berfformiad, a Frank Naughton o stiwdio Tŷ Drwg, Grangetown, Cymru am ei guriadau, samplau, ei gynhyrchiad mawr.

Gyda llaw mae dal amser i wylio’r rhaglen teledu I’r Gwyllt am daith Amlyn Parry i Papua Guinea Newydd.

Os ydych chi eisiau clywed rhagor o diwns…

Mae Radio Cymru wedi gofyn i mi recordio mics o’r gerddoriaeth gwnes i fwynhau eleni. Roedd sut gymaint o gerddoriaeth wych yn 2016 ac roedd hi’n hawdd creu rhestr fer – ond anoddach cael hi i lawr i 34 munud.

Tiwniwch mewn i raglen Huw Stephens heno am 7yh ac y bydd y mics ymlaen rhwng 9yh a 10yh.

Taith fach Make Noise: Stealing Sheep, R.Seiliog ac eraill

Make Noise

Mae taith Make Noise eisoes wedi ymweld â Chaerdydd. Mae hi’n gysyniad eithaf syml – gig electroneg i hybu ailgylchu electroneg.

Mewn geiriau eraill mae mynediad AM DDIM i unrhyw un sy’n dod ag hen offer trydanol i’w ailgylchu, megis hen ffôn, cyfrifiadur sy wedi torri, tostiwr marw, ac ati – unrhyw beth gyda phlwg neu fatri.

Fel aelod achlysurol o griw Nyth DJs byddaf i’n troelli tiwns ar rai o’r dyddiadau ar y daith hon. Dw i hefyd yn helpu ei hyrwyddo. Dyna’r datganiad o ddiddordebau, nawr dyma’r manylion…

  • Nos Wener 14 Hydref: Stealing Sheep, R.Seiliog, Mwstard
    Y Parot, Caerfyrddin
    ar Facebook
  • Nos Wener 21 Hydref: Stealing Sheep, R.Seiliog, Ani Glass
    Le Pub, Casnewydd
    ar Facebook
  • Nos Sadwrn 22 Hydref: Gallops, Braids, Accu, The Contact High
    Gwdihw, Caerdydd (fel rhan o Ŵyl Sŵn)
    ar Facebook
  • Nos Sul 23 Hydref: Stealing Sheep, Melt Yourself Down, Tender Prey, Amber Arcades, Jordan Mackampa, Rhain, Joseph J Jones, Tail Feather, Adverse Camber (ie, rhain i gyd)
    O’Neill’s, Caerdydd (fel rhan o Ŵyl Sŵn)
    ar Facebook
  • Nos Sadwrn 12 Tachwedd: Stealing Sheep, R.Seiliog
    Rummers, Aberystwyth
    ar Facebook
  • Nos Wener 25 Tachwedd: Stealing Sheep, R.Seiliog
    Clwb Y Bont, Pontypridd
    ar Facebook

Mae pob dyddiad hefyd yn cynnwys troellwyr tiwns o griwiau Heavenly Jukebox a Nyth. Dewch os ydych chi’n gyfagos!

Alun Gaffey: “Dani mewn sefyllfa cythryblus iawn ar hyn o bryd…”

Mae albwm cyntaf Alun Gaffey (o’r un enw) a ryddhawyd yn gynharach eleni wedi cael ei ddewis i fod ar restr fer y Wobr Gerddoriaeth Gymreig 2016. Bydd Alun Gaffey yn chwarae caneuon oddi ar yr albwn mewn gig yn y Parot Caerfyrddin nos Sadwrn 17 Medi 2016. Fe wnaeth Hedd Gwynfor, un o’r criw sy’n trefnu gigs Cymraeg yng Nghaerfyrddin, gyfweld gyda Alun cyn y gig.

Wyt ti wedi bod mewn bandiau o’r blaen?

Do sawl un.

Tra yn y coleg oni mewn band o’r enw Pwsi Meri Mew efo criw o hogia o Ben Llŷn.

Am flynyddoedd bues i yn y band Radio Luxembourg / Race Horses – rhyddhau EPs, senglau, a dwy albym, a teithio’n gyson o amgylch Prydain, Ewrop, yn ogystal ag ymweliad i’r Unol Daleithiau hefyd.

Yn fwy diweddar hefyd bues i’n chwarae gitâr efo grwpiau fel Gwyllt a Fist of the First Man yng Nghaerdydd.

Amseroedd da.

Beth yw dy ddylanwadau cerddorol?

Eang ac amrywiol. Beatles, Jimi Hendrix, Bob Dylan, James Brown, Sly and the Family Stone, Michael Jackson, Fela Kuti, Rick James, Parliament, Miles Davis, Bob Marley, Scott Walker, Wu Tang Clan, Elvis Presley, Jimmie Rodgers, Meic Stevens, PJ Harvey, Massive Attack, Iggy Pop, Last Poets, Gil Scott-Heron, Maxayn, Isaac Hayes, Neu, Jorge Ben, Jacques Brel, Aphex Twin, Roy Ayers, Orange Juice, Kraftwerk, The Prodigy, Phil Spector, ayyb, ayyb, ayyb.

Beth yw pwysigrwydd cerddoriaeth i ti?

Pwysig iawn. Dwi’n taro’r DAB radio ymlaen peth cynta’n y bore a gwrando ar 6Music. Dwi’n gwrando ar fiwsig ar fy ffôn tra dwi’n y cawod. Gwrando ar CDs yn y car ar y ffordd i gwaith. Clustffonau mlaen trwy dydd yn y gwaith efo Spotify mlaen. Chwarae gitâr ar ôl dod adra pob dydd. Gwrando ar records a CDs ar fy hi-fi yn y nos.

gif-gaffMae gen i obsesiwn efo ffeithiau a trivia am gerddoriaeth, pryd a lle cafwyd albyms eu recordio. Trefniant a dulliau recordio. Y cerddorion oedd yn chwarae arnynt. Y straeon tu ôl i’r caneuon a’r hinsawdd wleidyddol a chymdeithasol oedd yn rhoi genedigaeth i ac yn gyrru sîns cerddorol ar draws y byd yn hanesyddol.

Sut wnes ti ddewis yr aelodau eraill i fod yn y band gyda ti, beth oedd y broses?

Roeddwn i wedi chwarae efo Ifan (dryms) tra oni’n y grŵp Gwyllt. Mae o hefyd yn chwarae dryms ar un o’r traciau ar fy albym. Dwi’n nabod Eifion (gitâr fas) ers blynyddoedd. Roedd Eifion yn chwarae mewn grwpiau fel The Poppies, Avash Avash – ac bellach efo grŵp o’r enw Tigana. Welais i Rhys (gynt mewn bandiau fel Dancers, a Wilma Sands) yn chwarae gitâr efo grŵp o’r enw Yr Yo’s – covers band sy’n gwneud fersiynau gwych o ganeuon gan bobol fel Stevie Wonder, Talking Heads, ayyb, mewn priodasau ac ati.

Mae nhw’i gyd yn gerddorion gwych, ond yn bwysicach oll yn fois iawn hefyd. Doedd ddim un o’r hogia’n nabod eu gilydd cynt chwaith, ond mae pawb bellach yn ffrindiau da felly good vibes aplenty!

Ti wedi cyhoeddi albwm fel artist unigol am y tro cyntaf eleni. Ydy creu yr un sŵn mewn gig byw yn anodd?

Do, wnes i ryddhau fy albym (hunan-deitliedig: Alun Gaffey) tua dechrau’r flwyddyn ar label Sbrigyn Ymborth. Nes i recordio hi dros gyfnod o flwyddyn a hanner mewn stiwdio yn Grangetown, Caerdydd, efo peiriannydd o’r enw Frank Naughton.

Gan bo fi wedi recordio’r rhan helaeth o’r offerynnau fy hun, a gan fod na lawer o haenau i’r gerddoriaeth – roedd trio trefnu’r caneuon i weithio’n dda gyda band 4-aelod yn her. Ond, dwi’n credu fod y band (gyda llaw dwi di bedyddio’r band gyda’r enw ULTRA-DOPE) yn llwyddo i gyfleu dehongliad dda iawn, os nad ychydig yn wahanol, o draciau’r albym. Mae’r ffaith fod y sŵn byw yn wahanol i’r record yn ran o’r hwyl yn fy marn i. Doeddwni ddim yn ‘hung-up’ ar drio ail-greu’r albym nodyn-am-nodyn na chwaith glynu’n dynn at unrhyw ddarnau neu synau penodol. Felly mae na ail-drefnu wedi bod, ond mae hynny’n beth da.

Mae’r albym ar gael ym mhob siop Gymraeg ledled Cymru megis Siop y Pentan, a siopau recordiau annibynnol fel Y Parot.

alun-gaff1-bach

Mae sawl artist neu fand Cymraeg yn cyhoeddi stwff, ond ddim yn gigio rhyw lawer. Ydy gigio yn bwysig i ti?

Dwi’n trio gwneud be gallai. Dwi newydd droi’n 33 a mae fy mywyd i a fy mlaenoriaethau i’n dra gwahanol y dyddiau hyn i be oedden nhw nôl yn fy nyddiau gyda Race Horses. Mae pawb yn y band efo ymrwymiadau tebyg i’w gilydd – swyddi, cariadon/gwragedd, DIY(!), ayyb. Felly dani ddim am fynd ar daith hir na’m byd felly – ond yn hapus i chwarae cyn gymaint o gigs a fedrwni ac yn falch iawn o gael y cyfle i chwarae yn llefydd fel Y Parot (erioed di bod yno o’r blaen felly’n edrych ymlaen yn arw).


Wyt ti wedi gwneud dewis ymwybodol i wneud stwff Cymraeg, neu dyna sy’n dod yn naturiol?

Do a naddo.

Naddo oherwydd – mae’n wir mai dyna sydd yn dod yn naturiol i fi. Dwi wedi ceisio sgwennu’n Saesneg yn y gorffennol ond mae o’n swnio allan o’i le rhywsut. Canu’n Gymraeg ydi’r ffordd orau i mi gyfleu rhywbeth gwir a bod yn driw i fy hun mewn ffordd.

Do oherwydd – roeddwni eisiau gwneud albym Gymraeg. Roeddwni eisiau anelu’r gerddoriaeth yma at gynulleidfa Gymraeg. (Wedi dweud hynny mae cynulleidfaoedd di-Gymraeg yn dderbyngar iawn i sdwff Cymraeg ei iaith y dyddiau yma, fwy nag erioed swni’n deud.)

Dwi’n credu’n gryf fod angen cyn gymaint o gynnyrch diwylliannol safonol trwy gyfrwng y Gymraeg a sy’n bosib. Nid ei fod yn ‘ddyletswydd’ neu’n rhyw fath o waith beichus sydd angen cael ei wneud er mwyn ceisio amddiffyn yr iaith neu beth bynnag. Fysa hynny’n agwedd reit depressing. Dwi eisiau gwneud hyn. Dwi eisiau creu cynnyrch Cymraeg. A dwi mynd i barhau i wneud hynny hefyd. Dwi wedi cychwyn gweithio ar fy ail albwm yn barod ac yn edrych ymlaen i ryddhau hwnnw ymhen rhyw flwyddyn.

Yn y gân Deinasoriaid ti’n dweud “Os ti’n mynnu sôn am fewnlifiad, well ti sbio ‘gosach at adra, y gormes go iawn.” Ydy gwleidyddiaeth yn bwysig i ti felly?

Gweddill y linell honno yw “…y gormes go-iawn, gan y moch dros y clawdd.” Yr union ‘foch’ heini mae Saunders Lewis yn cyfeirio atynhw yn ei gerdd Buchedd Garmon. Nid pobol Dwyrain Ewrop ac Asia sydd wedi newid tirlun Cymru ers cyhyd. Nid nhw yw’r rheswm fod y Gymraeg i’w glywed llai nag erioed yn Sir Gâr yn 2016. Dylanwad ‘moch’ Saunders Lewis ydi’o, a’r effaith llawn yn cael ei deimlo’n waeth heddiw nag erioed – nid yn unig yn ar y niferoedd sy’n siarad Cymraeg, ond hefyd yn cael dylanwad ar agweddau pobol ac ar wleidyddiaeth pobol.

Dani mewn sefyllfa cythryblus iawn ar hyn o bryd, a dio’m yn teimlo fel bo na unrhyw olau ar ddiwedd y twnel. Oni’n arfer darllen trwy gwefannau’r papurau newydd yn drylwyr yn ddyddiol. Yn ddiweddar ma’n fy ngwneud i mor flin dwi di dechrau gwneud ymdrech fwriadol i beidio darllen y newyddion. Cloi fy hun i ffwrdd mewn rhyw fath o swigan ‘escapist’ drwy wrando ar gerddoriaeth, gwylio ffilms, ayyb. Di hynny ddim yn beth da, achos apathi yw hynny.

Fe aeth fy mhleidlais i ar Plaid Cymru yn yr etholiadau lleol a chyffredinol diwethaf (a phob un cyn hynny). Ond, taswni’n byw yn Lloegr mi faswni’n cefnogi Jeremy Corbyn. Mae ei werthoedd o’n ymdebygu fy rhai i yn fwy na mae unrhyw wleidydd wedi gwneud ers i mi gofio. Ei safbwynt ar Israel a Phalesteina, arfau niwclear, gwasanaethau cyhoeddus fel yr NHS, codi treth incwm i bobol cyfoethog. Dwi ddim yn llyncu’r busnes ‘anetholadwy’ ‘ma. Rhethreg sydd wedi cael ei ail-adrodd yn y cyfryngau hyd-syrffed ers iddo rhoi ei het fewn am yr arweinyddiaeth yn y lle cyntaf nôl yn Mehefin y llynedd. Dwi bellach yn clywed pobol ar lawr gwlad yn ‘regurgitatio’ beth mae’r cyfryngau wedi bod yn bwydo iddynhw’n gyson. Ei alw’n rhyw fath o Marxist asgell-chwith eithafol. Y rwtsh ma fod gwrth-semitiaeth yn rhemp yn y Blaid Lafur jysd achos fod na unigolion yn hyd yn oed mentro i feirniadu Israel. Nawn nhw drio unrhywbeth i’w danseilio. Nid yn unig y cyfryngau ond yr holl Blairites o fewn y Blaid Lafur hefyd. Fysa’n well ganddynhw ddinistrio’r blaid yn hytrach na cymryd mantais o’r don enfawr o gefnogaeth mae o’n ddod gyda fo. Mae’r peth tu hwnt i jôc.

Ta waeth, fel oni’n deud dwi wedi stopio sbïo ar y newyddion ers y refferendwm. Dwi’m yn gwbod os di hynny’n beth iach yn y tymor hir, ond mi wneith les i fy iechyd meddwl cael brêc bach ohono!

alun-gaff2-bach

Alun Gaffey: Soundcloud | Twitter / Gigs Cymdeithas: Facebook | Twitter

Twinfield: “Dwi’n creu popeth fy hun mewn un stafell fach…”

twinfield
Ymddangosodd artist pop electronig o’r enw Twinfield ar Soundcloud ychydig dros hanner flwyddyn yn ôl.

Dyma gyfweliad newydd gyda Twinfield am ei brofiad o fod yn artist solo a’i agweddau tuag at greu a rhyddhau cerddoriaeth yn 2016.

Fel prosiect solo, un unigolyn sy’n cyfrifol am bob elfen o brofiad Twinfield. (Yr unig eithriad i’r priodoliad ‘popeth gan Twinfield’ yw’r gân Ceri Dwi Angen Cysgu, cydweithrediad gyda’r grŵp Pop Negatif Wastad.)

Hyd yn hyn mae e wedi gwneud un gig cychwynnol fel rhan o’r Peskinacht olaf (perthynas sydd wedi bod ers ei gyfraniadau i label Peski fel aelod o’r grŵp VVolves).

Anfonodd Twinfield ei ymatebion i’r cwestiynau drwy e-bost ar 24 mis Mehefin 2016.

Y TWLL: Yn draddodiadol byddai dau aelod mewn grŵp pop electronig ond rwyt ti wedi profi bod y cyfan yn bosibl gydag unigolyn erbyn hyn. Mae disgrifiad y gân newydd Rhwng Cerrig a Phridd yn dweud ‘popeth gan Twinfield’ sydd yn awgrymu ysgrifennu, canu, samplo, chwarae, cynhyrchu a dylunio graffeg. Pa mor gynaliadwy yw Twinfield?

TWINFIELD: Dwi’n creu popeth fy hun mewn un stafell fach, a dwi wedi dysgu bron popeth technolegol o’r we. Mae’r ffordd yma o weithio yn cymryd lot fwy o amser a chanolbwyntio na chwarae mewn band, ond yn y diwedd mae’n creu darn o ‘waith’ llawer mwy personol yn fy marn i. Fi wir yn caru’r broses o greu rhywbeth o ddim byd a dwi wastad yn edrych am ffyrdd newydd creadigol i wneud hynny.

Bydd gwrandawyr siŵr o fod yn chwilfrydig am eiriau fel “siaradwyr Cymraeg / byth yn dweud y gwir / Dw i wedi cael digon / ar y gwenu ffug”. Beth yw dy bolisi ar ymhelaethu ar eiriau rhag ofn bod cylchgrawn Golwg neu raglen Heno am dy wahodd di i wneud eitem?

Gofyn ydw i “Siaradwyr Cymraeg, beth am ddweud y gwir?”. Rwy’ wedi mynd trwy’r systemau arferol cerddoriaeth Cymraeg o’r blaen a dwi ddim isie ‘neud hynny eto, mae’n lladd fy mrwdfrydedd i. Dwi isie cefnogi’r bobol sy’n neud stwff achos bod nhw’n caru cerddoriaeth nid achos bod nhw’n chwennych arian a ‘viewing figures’. Dyw’r cyfryngau ddim yn helpu cerddoriaeth Cymraeg mewn gwirionedd. Ma nhw’n chware’n saff ac yn ‘uncool’ trwy roi sylw i’r un bandiau crap trwy’r amser. Dwi am aros yn glir o glique y ‘sin roc Cymraeg’ a chanolbwyntio ar sgwennu cerddoriaeth dda Cymraeg fy hun.

Tua pob mis rwyt ti’n rhannu recordiad newydd o gân newydd ar dy gyfrif Soundcloud ac wedi troi lawrlwytho ymlaen ar bob un, chwarae teg. Dwedodd rhywun yn ddiweddar “It’s probable that the greatest song ever made is sitting on soundcloud with 23 plays.”. Mae rhannu gwaith cerddorol yn haws nag erioed, ac ar yr un pryd yn anoddach nag erioed. Unrhyw sylwadau am hyn?

Mae’n wych bod unrhyw un yn gallu creu a rhannu cerddoriaeth mor hawdd dyddie yma, ond bydd lot o hanes cerddoriaeth yn cael ei golli oherwydd does dim copi caled ar gael. Dyw rhywbeth digidol ddim yn sefydlog iawn, ond mae’n rhatach a fwy cyfleus na chreu finyl a CDs. Mae’n hollol nyts bod unrhyw un yn y byd sydd efo’r we yn gallu lawrlwytho tracs fi am ddim, a dwi isie i bobol fwynhau cerddoriaeth Cymraeg o ble bynnag ma nhw’n dod.

Mae naws dywyll i eiriau dy ganeuon a’r teitlau (Strydoedd Y Nos, Does Dim Byd I Wenu Amdano, Gwaed ar Gyllell, …). Ond mae pob un yn ddawnsiadwy iawn. Pa mor bwysig yw dawns yn dy fywyd?

Baswn i yn hoffi dweud bod rheswm dyrys am y gwrthgyferbyniad rhwyg y geiriau a’r gerddoriaeth, a falle bod ‘na, ond dwi ddim yn gwybod beth yw e. Dwi methu dawnsio ond fi wir yn mwynhau clybio nos. Adre rwy’n gwrando ar lot o gerddoriaeth electronig Ewropeaidd yr wythdegau, bandiau fel Deux a Telex, ma na hefyd band da o’r Alban o’r enw Secession, gwrandewch ar Touch (part 3) o 1984 mae’n wych!!! Rhaid cyfaddef fy mod i’n geek, dwi’n hoffi technoleg, synthesisers a pheirianneg electronig a dyna pam dwi’n meddwl bod diddordeb mawr gen i mewn cerddoriaeth dawns.

Bydd rhaid i mi ofyn beth sydd ar y gweill achos o’n i’n methu ffeindio unrhyw gyfrifon na thudalennau o wybodaeth heblaw am Soundcloud (heb sôn am unrhyw gynrychiolydd sy’n delio gydag ymholiadau ar ran y wasg). Beth sydd ar y gweill?

Dwi ddim yn bodoli ar y cyfryngau cymdeithasol, mae nhw’n wastraff amser. Os mae rhywun gwir isie cysylltu gyda fi byse nhw yn ffeindio ffordd o wneud. Dwi’n poeni am be sy’n dod nesa, ‘dwi ddim isie ymlacio a chwympo mewn i ‘comfort zone’. Dwi isie arbrofi lot mwy efo synthesisers a dysgu mwy am wyddoniaeth cerddoriaeth. Dwi ddim yn siŵr os dwi am neud mwy o gigs a dwi ddim yn siŵr os nai ryddhau record! Pwy a ŵyr cawn weld.