Alun Gaffey: “Dani mewn sefyllfa cythryblus iawn ar hyn o bryd…”

Mae albwm cyntaf Alun Gaffey (o’r un enw) a ryddhawyd yn gynharach eleni wedi cael ei ddewis i fod ar restr fer y Wobr Gerddoriaeth Gymreig 2016. Bydd Alun Gaffey yn chwarae caneuon oddi ar yr albwn mewn gig yn y Parot Caerfyrddin nos Sadwrn 17 Medi 2016. Fe wnaeth Hedd Gwynfor, un o’r criw sy’n trefnu gigs Cymraeg yng Nghaerfyrddin, gyfweld gyda Alun cyn y gig.

Wyt ti wedi bod mewn bandiau o’r blaen?

Do sawl un.

Tra yn y coleg oni mewn band o’r enw Pwsi Meri Mew efo criw o hogia o Ben Llŷn.

Am flynyddoedd bues i yn y band Radio Luxembourg / Race Horses – rhyddhau EPs, senglau, a dwy albym, a teithio’n gyson o amgylch Prydain, Ewrop, yn ogystal ag ymweliad i’r Unol Daleithiau hefyd.

Yn fwy diweddar hefyd bues i’n chwarae gitâr efo grwpiau fel Gwyllt a Fist of the First Man yng Nghaerdydd.

Amseroedd da.

Beth yw dy ddylanwadau cerddorol?

Eang ac amrywiol. Beatles, Jimi Hendrix, Bob Dylan, James Brown, Sly and the Family Stone, Michael Jackson, Fela Kuti, Rick James, Parliament, Miles Davis, Bob Marley, Scott Walker, Wu Tang Clan, Elvis Presley, Jimmie Rodgers, Meic Stevens, PJ Harvey, Massive Attack, Iggy Pop, Last Poets, Gil Scott-Heron, Maxayn, Isaac Hayes, Neu, Jorge Ben, Jacques Brel, Aphex Twin, Roy Ayers, Orange Juice, Kraftwerk, The Prodigy, Phil Spector, ayyb, ayyb, ayyb.

Beth yw pwysigrwydd cerddoriaeth i ti?

Pwysig iawn. Dwi’n taro’r DAB radio ymlaen peth cynta’n y bore a gwrando ar 6Music. Dwi’n gwrando ar fiwsig ar fy ffôn tra dwi’n y cawod. Gwrando ar CDs yn y car ar y ffordd i gwaith. Clustffonau mlaen trwy dydd yn y gwaith efo Spotify mlaen. Chwarae gitâr ar ôl dod adra pob dydd. Gwrando ar records a CDs ar fy hi-fi yn y nos.

gif-gaffMae gen i obsesiwn efo ffeithiau a trivia am gerddoriaeth, pryd a lle cafwyd albyms eu recordio. Trefniant a dulliau recordio. Y cerddorion oedd yn chwarae arnynt. Y straeon tu ôl i’r caneuon a’r hinsawdd wleidyddol a chymdeithasol oedd yn rhoi genedigaeth i ac yn gyrru sîns cerddorol ar draws y byd yn hanesyddol.

Sut wnes ti ddewis yr aelodau eraill i fod yn y band gyda ti, beth oedd y broses?

Roeddwn i wedi chwarae efo Ifan (dryms) tra oni’n y grŵp Gwyllt. Mae o hefyd yn chwarae dryms ar un o’r traciau ar fy albym. Dwi’n nabod Eifion (gitâr fas) ers blynyddoedd. Roedd Eifion yn chwarae mewn grwpiau fel The Poppies, Avash Avash – ac bellach efo grŵp o’r enw Tigana. Welais i Rhys (gynt mewn bandiau fel Dancers, a Wilma Sands) yn chwarae gitâr efo grŵp o’r enw Yr Yo’s – covers band sy’n gwneud fersiynau gwych o ganeuon gan bobol fel Stevie Wonder, Talking Heads, ayyb, mewn priodasau ac ati.

Mae nhw’i gyd yn gerddorion gwych, ond yn bwysicach oll yn fois iawn hefyd. Doedd ddim un o’r hogia’n nabod eu gilydd cynt chwaith, ond mae pawb bellach yn ffrindiau da felly good vibes aplenty!

Ti wedi cyhoeddi albwm fel artist unigol am y tro cyntaf eleni. Ydy creu yr un sŵn mewn gig byw yn anodd?

Do, wnes i ryddhau fy albym (hunan-deitliedig: Alun Gaffey) tua dechrau’r flwyddyn ar label Sbrigyn Ymborth. Nes i recordio hi dros gyfnod o flwyddyn a hanner mewn stiwdio yn Grangetown, Caerdydd, efo peiriannydd o’r enw Frank Naughton.

Gan bo fi wedi recordio’r rhan helaeth o’r offerynnau fy hun, a gan fod na lawer o haenau i’r gerddoriaeth – roedd trio trefnu’r caneuon i weithio’n dda gyda band 4-aelod yn her. Ond, dwi’n credu fod y band (gyda llaw dwi di bedyddio’r band gyda’r enw ULTRA-DOPE) yn llwyddo i gyfleu dehongliad dda iawn, os nad ychydig yn wahanol, o draciau’r albym. Mae’r ffaith fod y sŵn byw yn wahanol i’r record yn ran o’r hwyl yn fy marn i. Doeddwni ddim yn ‘hung-up’ ar drio ail-greu’r albym nodyn-am-nodyn na chwaith glynu’n dynn at unrhyw ddarnau neu synau penodol. Felly mae na ail-drefnu wedi bod, ond mae hynny’n beth da.

Mae’r albym ar gael ym mhob siop Gymraeg ledled Cymru megis Siop y Pentan, a siopau recordiau annibynnol fel Y Parot.

alun-gaff1-bach

Mae sawl artist neu fand Cymraeg yn cyhoeddi stwff, ond ddim yn gigio rhyw lawer. Ydy gigio yn bwysig i ti?

Dwi’n trio gwneud be gallai. Dwi newydd droi’n 33 a mae fy mywyd i a fy mlaenoriaethau i’n dra gwahanol y dyddiau hyn i be oedden nhw nôl yn fy nyddiau gyda Race Horses. Mae pawb yn y band efo ymrwymiadau tebyg i’w gilydd – swyddi, cariadon/gwragedd, DIY(!), ayyb. Felly dani ddim am fynd ar daith hir na’m byd felly – ond yn hapus i chwarae cyn gymaint o gigs a fedrwni ac yn falch iawn o gael y cyfle i chwarae yn llefydd fel Y Parot (erioed di bod yno o’r blaen felly’n edrych ymlaen yn arw).


Wyt ti wedi gwneud dewis ymwybodol i wneud stwff Cymraeg, neu dyna sy’n dod yn naturiol?

Do a naddo.

Naddo oherwydd – mae’n wir mai dyna sydd yn dod yn naturiol i fi. Dwi wedi ceisio sgwennu’n Saesneg yn y gorffennol ond mae o’n swnio allan o’i le rhywsut. Canu’n Gymraeg ydi’r ffordd orau i mi gyfleu rhywbeth gwir a bod yn driw i fy hun mewn ffordd.

Do oherwydd – roeddwni eisiau gwneud albym Gymraeg. Roeddwni eisiau anelu’r gerddoriaeth yma at gynulleidfa Gymraeg. (Wedi dweud hynny mae cynulleidfaoedd di-Gymraeg yn dderbyngar iawn i sdwff Cymraeg ei iaith y dyddiau yma, fwy nag erioed swni’n deud.)

Dwi’n credu’n gryf fod angen cyn gymaint o gynnyrch diwylliannol safonol trwy gyfrwng y Gymraeg a sy’n bosib. Nid ei fod yn ‘ddyletswydd’ neu’n rhyw fath o waith beichus sydd angen cael ei wneud er mwyn ceisio amddiffyn yr iaith neu beth bynnag. Fysa hynny’n agwedd reit depressing. Dwi eisiau gwneud hyn. Dwi eisiau creu cynnyrch Cymraeg. A dwi mynd i barhau i wneud hynny hefyd. Dwi wedi cychwyn gweithio ar fy ail albwm yn barod ac yn edrych ymlaen i ryddhau hwnnw ymhen rhyw flwyddyn.

Yn y gân Deinasoriaid ti’n dweud “Os ti’n mynnu sôn am fewnlifiad, well ti sbio ‘gosach at adra, y gormes go iawn.” Ydy gwleidyddiaeth yn bwysig i ti felly?

Gweddill y linell honno yw “…y gormes go-iawn, gan y moch dros y clawdd.” Yr union ‘foch’ heini mae Saunders Lewis yn cyfeirio atynhw yn ei gerdd Buchedd Garmon. Nid pobol Dwyrain Ewrop ac Asia sydd wedi newid tirlun Cymru ers cyhyd. Nid nhw yw’r rheswm fod y Gymraeg i’w glywed llai nag erioed yn Sir Gâr yn 2016. Dylanwad ‘moch’ Saunders Lewis ydi’o, a’r effaith llawn yn cael ei deimlo’n waeth heddiw nag erioed – nid yn unig yn ar y niferoedd sy’n siarad Cymraeg, ond hefyd yn cael dylanwad ar agweddau pobol ac ar wleidyddiaeth pobol.

Dani mewn sefyllfa cythryblus iawn ar hyn o bryd, a dio’m yn teimlo fel bo na unrhyw olau ar ddiwedd y twnel. Oni’n arfer darllen trwy gwefannau’r papurau newydd yn drylwyr yn ddyddiol. Yn ddiweddar ma’n fy ngwneud i mor flin dwi di dechrau gwneud ymdrech fwriadol i beidio darllen y newyddion. Cloi fy hun i ffwrdd mewn rhyw fath o swigan ‘escapist’ drwy wrando ar gerddoriaeth, gwylio ffilms, ayyb. Di hynny ddim yn beth da, achos apathi yw hynny.

Fe aeth fy mhleidlais i ar Plaid Cymru yn yr etholiadau lleol a chyffredinol diwethaf (a phob un cyn hynny). Ond, taswni’n byw yn Lloegr mi faswni’n cefnogi Jeremy Corbyn. Mae ei werthoedd o’n ymdebygu fy rhai i yn fwy na mae unrhyw wleidydd wedi gwneud ers i mi gofio. Ei safbwynt ar Israel a Phalesteina, arfau niwclear, gwasanaethau cyhoeddus fel yr NHS, codi treth incwm i bobol cyfoethog. Dwi ddim yn llyncu’r busnes ‘anetholadwy’ ‘ma. Rhethreg sydd wedi cael ei ail-adrodd yn y cyfryngau hyd-syrffed ers iddo rhoi ei het fewn am yr arweinyddiaeth yn y lle cyntaf nôl yn Mehefin y llynedd. Dwi bellach yn clywed pobol ar lawr gwlad yn ‘regurgitatio’ beth mae’r cyfryngau wedi bod yn bwydo iddynhw’n gyson. Ei alw’n rhyw fath o Marxist asgell-chwith eithafol. Y rwtsh ma fod gwrth-semitiaeth yn rhemp yn y Blaid Lafur jysd achos fod na unigolion yn hyd yn oed mentro i feirniadu Israel. Nawn nhw drio unrhywbeth i’w danseilio. Nid yn unig y cyfryngau ond yr holl Blairites o fewn y Blaid Lafur hefyd. Fysa’n well ganddynhw ddinistrio’r blaid yn hytrach na cymryd mantais o’r don enfawr o gefnogaeth mae o’n ddod gyda fo. Mae’r peth tu hwnt i jôc.

Ta waeth, fel oni’n deud dwi wedi stopio sbïo ar y newyddion ers y refferendwm. Dwi’m yn gwbod os di hynny’n beth iach yn y tymor hir, ond mi wneith les i fy iechyd meddwl cael brêc bach ohono!

alun-gaff2-bach

Alun Gaffey: Soundcloud | Twitter / Gigs Cymdeithas: Facebook | Twitter

Rupi Kaur – byd y bardd Instagram

‘our backs
tell stories
no books have
the spine to
carry’

Women of Colour – Rupi Kaur

Drwy ddamwain darganfyddais waith y bardd Rupi Kaur.

Crwydro Instagram oeddwn i un diwrnod pan ddes ar draws pytiau bychain o gerddi. Gwnaeth y cerddi argraff arnaf i yn syth.

Deuthum i wybod wedyn mai awdur y cerddi oedd un Rupi Kaur.

Dechreuodd hi ei gyrfa farddonol ar-lein drwy ddefnyddio amryw blatfform ar y cyfryngau cymdeithasol, megis Instagram a Tumblr, i ledaenu ei barddoniaeth.

Ganwyd Rupi Kaur yn Punjab yn India. Mudodd gyda’i rhieni i Toronto yng Nghanda pan oedd yn blentyn yn ffoaduriaid yn dianc rhag y trais â’r hil-laddiad yn erbyn y Sikhiaid yn Punjab.

‘for my father opportunity and time align a month after i am born. he takes his chance. knowing if he does not leave now he will end up imprisoned like his friends. tortured. dead. or perhaps all three in that same sequence. for the sake of survival my family beomes a footnote in history. one of those tens of thousands of punjabi sikhs fleeing punjab because of genocide.’
Where ‘Milk and Honey’ Began – Rupi Kaur

Yn angerddol dros arlunio, ysgrifennu a perfformio, ysgrifennodd hi gannoedd ar gannoedd o ddarnau o farddoniaeth gan berfformio ar hyd a lled Canada nes dod i gyhoeddi’r casgliad cyntaf o’i gwaith yn y gyfrol Milk and Honey yn 2014.

rupi-kaur-milk-and-honey

Rhenir y gyfrol i bedair rhan gyda phob pennod a phob darn o farddoniaeth yn mynd i’r afael â elfennau gwahanol o’r cyflwr dynol – poen a galar, torcalon, trais a chamdrin rhywiol, benywdod, cariad, colled a goroesiad.

Rhwng tudalennau’r gyfrol ceir darluniau hardd i gydfynd â rhai o’r cerddi a ddarluniwyd gan Rupi Kaur ei hunan sydd ddim on yn atgyfnerthu’r ffaith bod cyfanwaith yma.

Er bod ei harddull rhydd, ar yr olwg gyntaf, yn ymddangos yn syml nid oes ond angen edrych eto i weld bod ôl saerniaeth ac adroddwr stori i’w gwaith. Mwyhau ar ei llais croyw fel bardd wnaiff yr arddull dawedog. Dewiswyd a detholwyd y geiriau yn ofalus. Mae’r casgliad yn gyfoethog mewn dychymyg a delweddau ysgwytol a theimladwy – nid yn anhebyg i’r beirdd Warsan Shire a Nayyirah Waheed.

Ond eto mae Rupi Kaur yn lais unigryw a newydd ynddi hi ei hunan. Mae grym yn ei geiriau a grym yn ei hosgo a’i llais wrth iddi berfformio.

Ymdriniai ei gwaith gyda elfennau o fenyweidd-dra â’r profiad o fod yn ddynes yn bennaf, megis yr iachau a ddaw wedi treisio,

‘the rape will
tear you
in half

but it
will not
end you’

Mae cerddi eraill yn ymwneud a chariad, rhyw a rhywioldeb,

‘you
have been
taught your legs
are a pitstop for men
that need a place to rest
a vacancy, body empty enough
for guests ‘cause no one
ever comes and is
willing to
stay.’

Welcome

‘i can’t tell if my mother
is terrified or in love
with my father
it all looks the same’

Mae cyfuniad yma o hanesion a profiadau gwrthrychol a personol megis ei phrofiadau hi o fod yn ferch ac yn ffoadur,

‘skin the color of earth
my ancestors planted crops on
to feed a lineage of women
with thighs thick as tree trunks
eyes like almonds
deeply hooded with conviction
the rivers of punjab
flow through my bloodstream…’

Llwyddai i fynegi dynoliaeth a benywdod yn ei holl liwiau ac yn ei ffurf fwyaf amrwd a bregus ond eto hefyd mor gadarn a nerthol. Does dim cuddio tu ôl i unrhyw wyneb yma – mae’r cyfan ar gael yn gignoeth a gonest.

Mae rhywbeth hynod o ‘agos atoch’ am ei gwaith sy’n ei wneud yn ddarllen bron yn gathartig.

Yn ogystal â bardd ac arlunydd, mae Rupi Kaur hefyd yn ffotograffydd.

Yn ôl yn 2015 uwchlwythodd hi lun i Instagram o ddynes yn gorwedd mewn gwely gyda gwaed mislif ar ei dillad. Roedd y llun yn rhan o’i chyfres ar y mislif oedd wedi ei greu er mwyn herio camsyniadau cymdeithasol ac i wneud rhywbeth sydd yn naturiol yn ‘normal’ eto.

Cafodd y llun ei ddileu o Instagram ar ddau achlysur am nad oedd yn ‘dilyn [eu] Canllawiau Cymuned’ – canllawiau sydd yn gwahardd lluniau o drais, noethni a gweithredau rhywiol – ond heb sôn o gwbl am fislif.

Meddai Rupi Kaur mewn ymateb,

‘Thank you Instagram for providing me with the exact response my work was created to critique. I will not apologise for not feeding the ego and pride of misogynist society that will have my body in an underwear but not be ok with a small leak when your pages are filled with countless photos/accounts where women (so many who are underage) are objectified, pornified, and treated less than human….’

Ymddiheurodd Instagram a cafodd y llun ei ganiatau yn ôl.

Edrychaf ymlaen i weld ble’r aiff Rupi Kaur nesaf gyda’i barddoniaeth. Afraid dweud fod yma lais pwysig a pherthnasol o fewn barddoniaeth gyfoes ryngwladol.
Fel y dywedodd hi ei hun,

‘we all move forward when
we recognize how resilient
and striking the women
around us are’

Rupi Kaur: Gwefan | Facebook | Twitter | Instagram | YouTube

Twinfield: “Dwi’n creu popeth fy hun mewn un stafell fach…”

twinfield
Ymddangosodd artist pop electronig o’r enw Twinfield ar Soundcloud ychydig dros hanner flwyddyn yn ôl.

Dyma gyfweliad newydd gyda Twinfield am ei brofiad o fod yn artist solo a’i agweddau tuag at greu a rhyddhau cerddoriaeth yn 2016.

Fel prosiect solo, un unigolyn sy’n cyfrifol am bob elfen o brofiad Twinfield. (Yr unig eithriad i’r priodoliad ‘popeth gan Twinfield’ yw’r gân Ceri Dwi Angen Cysgu, cydweithrediad gyda’r grŵp Pop Negatif Wastad.)

Hyd yn hyn mae e wedi gwneud un gig cychwynnol fel rhan o’r Peskinacht olaf (perthynas sydd wedi bod ers ei gyfraniadau i label Peski fel aelod o’r grŵp VVolves).

Anfonodd Twinfield ei ymatebion i’r cwestiynau drwy e-bost ar 24 mis Mehefin 2016.

Y TWLL: Yn draddodiadol byddai dau aelod mewn grŵp pop electronig ond rwyt ti wedi profi bod y cyfan yn bosibl gydag unigolyn erbyn hyn. Mae disgrifiad y gân newydd Rhwng Cerrig a Phridd yn dweud ‘popeth gan Twinfield’ sydd yn awgrymu ysgrifennu, canu, samplo, chwarae, cynhyrchu a dylunio graffeg. Pa mor gynaliadwy yw Twinfield?

TWINFIELD: Dwi’n creu popeth fy hun mewn un stafell fach, a dwi wedi dysgu bron popeth technolegol o’r we. Mae’r ffordd yma o weithio yn cymryd lot fwy o amser a chanolbwyntio na chwarae mewn band, ond yn y diwedd mae’n creu darn o ‘waith’ llawer mwy personol yn fy marn i. Fi wir yn caru’r broses o greu rhywbeth o ddim byd a dwi wastad yn edrych am ffyrdd newydd creadigol i wneud hynny.

Bydd gwrandawyr siŵr o fod yn chwilfrydig am eiriau fel “siaradwyr Cymraeg / byth yn dweud y gwir / Dw i wedi cael digon / ar y gwenu ffug”. Beth yw dy bolisi ar ymhelaethu ar eiriau rhag ofn bod cylchgrawn Golwg neu raglen Heno am dy wahodd di i wneud eitem?

Gofyn ydw i “Siaradwyr Cymraeg, beth am ddweud y gwir?”. Rwy’ wedi mynd trwy’r systemau arferol cerddoriaeth Cymraeg o’r blaen a dwi ddim isie ‘neud hynny eto, mae’n lladd fy mrwdfrydedd i. Dwi isie cefnogi’r bobol sy’n neud stwff achos bod nhw’n caru cerddoriaeth nid achos bod nhw’n chwennych arian a ‘viewing figures’. Dyw’r cyfryngau ddim yn helpu cerddoriaeth Cymraeg mewn gwirionedd. Ma nhw’n chware’n saff ac yn ‘uncool’ trwy roi sylw i’r un bandiau crap trwy’r amser. Dwi am aros yn glir o glique y ‘sin roc Cymraeg’ a chanolbwyntio ar sgwennu cerddoriaeth dda Cymraeg fy hun.

Tua pob mis rwyt ti’n rhannu recordiad newydd o gân newydd ar dy gyfrif Soundcloud ac wedi troi lawrlwytho ymlaen ar bob un, chwarae teg. Dwedodd rhywun yn ddiweddar “It’s probable that the greatest song ever made is sitting on soundcloud with 23 plays.”. Mae rhannu gwaith cerddorol yn haws nag erioed, ac ar yr un pryd yn anoddach nag erioed. Unrhyw sylwadau am hyn?

Mae’n wych bod unrhyw un yn gallu creu a rhannu cerddoriaeth mor hawdd dyddie yma, ond bydd lot o hanes cerddoriaeth yn cael ei golli oherwydd does dim copi caled ar gael. Dyw rhywbeth digidol ddim yn sefydlog iawn, ond mae’n rhatach a fwy cyfleus na chreu finyl a CDs. Mae’n hollol nyts bod unrhyw un yn y byd sydd efo’r we yn gallu lawrlwytho tracs fi am ddim, a dwi isie i bobol fwynhau cerddoriaeth Cymraeg o ble bynnag ma nhw’n dod.

Mae naws dywyll i eiriau dy ganeuon a’r teitlau (Strydoedd Y Nos, Does Dim Byd I Wenu Amdano, Gwaed ar Gyllell, …). Ond mae pob un yn ddawnsiadwy iawn. Pa mor bwysig yw dawns yn dy fywyd?

Baswn i yn hoffi dweud bod rheswm dyrys am y gwrthgyferbyniad rhwyg y geiriau a’r gerddoriaeth, a falle bod ‘na, ond dwi ddim yn gwybod beth yw e. Dwi methu dawnsio ond fi wir yn mwynhau clybio nos. Adre rwy’n gwrando ar lot o gerddoriaeth electronig Ewropeaidd yr wythdegau, bandiau fel Deux a Telex, ma na hefyd band da o’r Alban o’r enw Secession, gwrandewch ar Touch (part 3) o 1984 mae’n wych!!! Rhaid cyfaddef fy mod i’n geek, dwi’n hoffi technoleg, synthesisers a pheirianneg electronig a dyna pam dwi’n meddwl bod diddordeb mawr gen i mewn cerddoriaeth dawns.

Bydd rhaid i mi ofyn beth sydd ar y gweill achos o’n i’n methu ffeindio unrhyw gyfrifon na thudalennau o wybodaeth heblaw am Soundcloud (heb sôn am unrhyw gynrychiolydd sy’n delio gydag ymholiadau ar ran y wasg). Beth sydd ar y gweill?

Dwi ddim yn bodoli ar y cyfryngau cymdeithasol, mae nhw’n wastraff amser. Os mae rhywun gwir isie cysylltu gyda fi byse nhw yn ffeindio ffordd o wneud. Dwi’n poeni am be sy’n dod nesa, ‘dwi ddim isie ymlacio a chwympo mewn i ‘comfort zone’. Dwi isie arbrofi lot mwy efo synthesisers a dysgu mwy am wyddoniaeth cerddoriaeth. Dwi ddim yn siŵr os dwi am neud mwy o gigs a dwi ddim yn siŵr os nai ryddhau record! Pwy a ŵyr cawn weld.

Dwy bennod o The Dragon Has Two Tongues, gyda Gwyn Alf Williams

Yn ystod y moment hon, gyfeillion, efallai bod y hanesydd radical Gwyn Alf Williams yn gallu cynnig rhywbeth o werth i ni – os nad cysur, yn sicr bach o ddoethineb.

Mae defnyddiwr YouTube o’r enw International School History newydd lanlwytho ddwy bennod o The Dragon Has Two Tongues mewn ansawdd weddol dda.

the-dragon-has-two-tongues-gwyn-alf-williams

Mae pobl wedi rhannu darnau o’r rhaglenni o’r blaen ond y tro yma mae’r ansawdd sain yn cyfleu’r dadleuon yn well, dehongliadau o’r Cymry sydd yn hollol wahanol rhwng Gwyn Alf a’r boi arall.

Darlledwyd y gyfres yn wreiddiol ar Channel 4 yn 1985 pan oedd cymunedau Cymru yn dioddef polisïau llywodraeth Margaret Thatcher yn sgil methiant yr ymgyrch i sefydlu senedd i Gymru yn 1979.

Bu farw Gwyn Alf yn 1995. Doedd i ddim o gwmpas i ymateb i’r oes datganoli ers 1997, na thrychineb 2016. Ond dyw hynny ddim yn ein hatal ni rhag dychmygu beth fyddai fe wedi dweud.